HİKAYE, MAKALE, ANI VE DÜŞÜNCE MELODİ AKÇAY SİTESİ

ÇaÄŸatay Türk Edebiyatının en büyük ÅŸairi Ali Åžir Nevai 1441 yılında Herat’ta doÄŸmuÅŸtur. Timur soyundan gelir. Uygur Türklerindendir. Sultan Hüseyin baykara’nın sütkardeÅŸi çocukluk arkadaşıdır. GençliÄŸi MeÅŸhed, Herat ve Semerkand ÅŸehirlerinde geçmiÅŸtir. Hüseyin Baykara Herat’ı aldıktan sonra (1469); Ali Åžir Nevai otuz iki yıl Baykara’nın yanında büyük görevlerde bulundu. YaÅŸantısı boyunca sanat ve siyaset alanlarında en çok sözü geçenlerden oldu. Aile çok zengin olduÄŸu için devlet görevlerinden aylık almazdı. Ali Åžir Nevai 1501 yılında vefat etmiÅŸtir ve Herat’ta yaptırdığı türbeye gömüldü.

Ali Åžir Nevai, eserlerinde Türk ruhunu belirmeye çalışmış, kahramanlarını, tam bir Türk kahramanı haline getirmiÅŸtir. Türkçeye büyük önem vermiÅŸ, Türk dilinin geliÅŸmesi için güçlü bir çaba göstermiÅŸtir. YaÅŸadığı dönemde Farsça ÅŸiir yazma modasına karşı durmakla kalmamış, Türkçenin ÅŸiir dili olması için çok çalışmış, Türk dilinin Farsça’dan üstün olduÄŸunu ispat etmiÅŸtir. Horosan’da açtığı sanat çığrı, şöhreti bütün Türk dünyasında yayılmış, eserleri Anadolu, Rumeli, Kırım, Azerbaycan, Ä°ran, Irak ve Hindistan Türkleri arasında yüzyıllar boyunca hayranlıkla okunmuÅŸtur.

Edebiyatımızın tanıdığı ilk Türk milliyetçileri Bilge KaÄŸan, KaÅŸgarlı Mahmut, Ali Åžir Nevai’dir. Nevai’nin amacı Türkleri kültürle, edebiyatla birleÅŸtirmek, Türkleri tek bir ruh bayrağı altında toplamaktır.

Ali Şir Nevai; nesir ve nazım alanlarında birçok eserler vermiştir. en önemlileri,

ESERLERÄ° :

Türkçenin Farsça’dan üstün olduÄŸunu ispatlayan
Muhakemet-ül-Lügateyn (iki sözlüğün yargısı, nesir, 1948)

Türk edebiyatında yazılmış ilk şairler tezkiresi
Mecalis-ün-Nefais (nefis meclisler, nesir, 1941)

Türklerin kullandığı nazım ve musiki biçimlerini anlatan
Mizan-ül-Evzan (ölçülerin tartısı nesir)

Çocukluk, gençlik, orta yaÅŸ ve ihtiyarlık çaÄŸlarındaki ÅŸiirlerini ayrı ayrı topladığı dört Divan, ayrıca Farsça ÅŸiirlerini topladığı bir baÅŸka divanı daha vardır. BeÅŸ mesnevinin bir araya gelmesinden doÄŸan Türk Edebiyatındaki ilk hamse sahibi de Ali Åžir Nevai’dir.
Ferhad ü Şirin (Ferhat ve Şirin)
Leyla ü Mecnun (Leyla ve Mecnun)
Sedd-i İskender bunlar arasındadır.

Cumhuriyet ÅŸiirimizin letrist öncülerinden Asaf Halet Çelebi 1907 yılında Ä°stanbul’da doÄŸmuÅŸtur. Galatasaray Lisesinde, Güzel Sanatlar Akademisinde okudu. Adliye Meslek Okulunu bitirdi. Ãœsküdar Asliye Ceza Mahkemesi Zabıt katipliÄŸinde, Osmanlı Bankasında, Devlet Denizyolları Ä°daresinde çalıştı. Edebiyat Fakültesi Bölümünde kütüphane memuru iken 15 Ekim 1958 yılında vefat etmiÅŸtir.

Asaf Halet Çelebi; biliçaltına baÄŸlı masalımsı, soyut ve anlamsızlığa kadar varan ÅŸiirleri ile zamanında çok yadırganmış bir ÅŸairdir. Mevlana soyundan geldiÄŸi için ” Çelebi” soyadını almıştır. Divan Edebiyatı, Budizm, Fars Edebiyatı, Tasavvuf ve DoÄŸu- Batı uygarlıklarından aldığı ilhamla egzotik bir masal dünyasını iÅŸler. Åžiirde; açık anlamı gereksiz bulduÄŸu için, sırf harflerin ahengiyle bütün insanlığa hitap eden” içi musiki dolu” mısralar yazmak ister. Edebiyatımızda bir bakıma letrizm’in ” Ä°kinci Yeni” nin müjdecisidir.

Asaf Halet Çelebi; şir ve nesir olarak onbeşten fazla eser yayınlamıştır. Şiir kitaplarının en tanınmışları;

ESERLERÄ° :

He (1942)
Lamelif (1945)
Om Mani Padme Hum (1953)
Divan Åžiirinde Ä°stanbul (antoloji, 1953)
Mevlana (1940)
Molia Cami (1940)
Naima (1953)
Ömer Hayyam (1954)
Mevlana ve Mevlevilik (1957)
Buda kitapları ile Eşrefoğlu Divanı vardır.